Stok & Sevkiyat 5 dk okuma

Saman ve Balya Ticaretinde Sezon Sonu Cari Hesap Kapatma

Saman ve balya ticaretinde hasat sonu fire, kantar farkları ve vadeli alacakları kapatmanın pratik yolları. Adım adım sezon sonu mutabakat rehberi.

Şerif AkkoçKurucu, Akkoç TicaretYayın:
Saman balyaları ve kantar fişleri yanında hesap yapan tarla işletmecisi

Hasat bittiğinde traktörler yıkanır, makineler bakıma alınır ve tarlalar derin bir sessizliğe bürünür; ancak tarla ticaretinde asıl sınav masa başında başlar. Hasat boyunca peş peşe kesilen kantar fişleri, tarlada şoförlere verilen avanslar, nemden kaynaklanan ağırlık düşüşleri ve sözlü anlaşmalar birikip önünüze yığılır. İşte bu karmaşayı kazanca dönüştürmenin ve iki tarafın da hakkını korumanın yolu, saman ticareti cari hesap dengesini gecikmeden kurmaktan geçer. Sezon bittiğinde defterleri kapatmayı kış ortasına bırakan işletmeler, genellikle hatırlanmayan yüklemeler ve tartışmalı kantar fişleri yüzünden ciddi nakit kaybı yaşar.

Sezon sonu cari hesap kapatma süreci yalnızca bir alacak verecek hesabı değildir. Aynı zamanda gelecek yıl hangi çiftçiyle, hangi biçerdöverciyle veya hangi nakliyeciyle çalışacağınızı belirleyen en kritik güven sınavıdır.

Sezon Sonu Mutabakatı Neden İlk 15 Günde Yapılmalı?

Hasadın sıcağı geçtikten sonra hafızalar hızla zayıflar. Tarlada hangi römorkun nereye döküldüğü, hangi balyanın kırık çıktığı ya da hangi kamyona kaç balya yüklendiği haftalar geçtikçe unutulur. Mutabakatı ilk haftalarda yapmanın işletmenize kazandırdığı avantajlar şunlardır:

  • Kayıp Fişlerin Önüne Geçilir: Şoförlerin cebinde, traktör kabininde veya kahvehane masalarında unutulan kantar fişleri hemen toparlanır.
  • Sözlü Taahhütler Netleşir: "Şu kadar dekarın samanı için konuşmuştuk" veya "Şu tarlada nem yüksekti, fire düşecektik" gibi sözler taze iken rakama dökülür.
  • Nakit Akışı Kilitlenmez: Vadeli alacakların zamanında tahsil edilmesi, kışlık yem alımları veya makine taksitleri için gereken nakit gücünü sağlar.

İster makine sahibi olun ister tüccar, sezon biter bitmez elinizdeki tüm kayıtları bir araya getirmek zorundasınız. Çiftçi defteri tutma alışkanlığı, bu aşamada masaya eksiksiz verilerle oturmanızı ve gereksiz tartışmaları baştan önlemenizi sağlar.

Fire ve Nem Farklarını Masada Çözme Yolları

Saman ve kaba yem ticaretinde tarafları en çok karşı karşıya getiren konu ağırlık kayıplarıdır. Balya tarladan çıktığı günkü ağırlığını, ambarda bir ay bekledikten sonra koruyamaz. Sapın içindeki nem uçtukça balya hafifler; taşınma sırasında dökülen kırıntılar da cabasıdır.

Tarlada yüzde 14 nemle bağlanan bir balya ile depoda yüzde 10 neme düşen bir balya arasında tonaj farkı oluşması doğaldır. Önemli olan, bu firenin kimin sorumluluğunda olacağının sezon başında konuşulmuş olmasıdır.

Eğer sezon başında net bir fire oranı kararlaştırılmadıysa, mutabakat masasında şu ilkeler üzerinden uzlaşma aranmalıdır:

  1. Bağlama ve Yükleme Arasındaki Zaman: Balya tarlada günlerce güneşte veya yağmur altında beklediyse, oluşan ağırlık kaybı veya bozulma tarlayı bekletenin sorumluluğunda değerlendirilmelidir.
  2. Kırık ve Dağılan Balyalar: İp kopması veya makine ayarsızlığı sebebiyle taşınamaz hale gelen balyaların adedi yerinde tespit edilmeli ve toplam hakedişten düşülmelidir.
  3. Depo Giriş Tartımı: Satıcı malı kendi deposundan teslim ediyorsa çıkış kantarı, doğrudan tarladan sevk ediyorsa alıcı deposundaki giriş kantarı esas alınmalıdır.

Nem ölçüm cihazı kayıtları ve yükleme günü şartları masaya konulduğunda, afaki tartışmalar yerini somut verilere bırakır.

Kantar Fişleri ve Nakliyeci Mutabakatı

Saman sevkiyatında en sık yaşanan krizlerden biri de çıkış kantarı ile varış kantarı arasındaki farktır. Çıkışta 22 ton gelen bir tır saman, yüzlerce kilometre yol gittikten sonra varış kantarında 21 ton gelebilir. Bu 1 tonluk fark kime yazılacaktır?

Aradaki farkın makul sınırların ötesinde olması durumunda tarafların dikkat etmesi gereken noktalar vardır. Araçların yakıt tüketimi, kantar hassasiyetleri ve yol boyunca yaşanan nem kaybı hesaba katılmalıdır. Karışıklığı önlemek için sevkiyat takip süreçleri dikkatle yönetilmeli, irsaliye üzerine hem balya adedi hem de çıkış tonajı şoför imzasıyla işlenmelidir. Konuyla ilgili yasal faturalandırma ve irsaliye adımları hakkında detaylı bilgi için saman satışı ve tahsilat rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Nakliyeciyle hesap kapatırken mazot avansları, varsa bekleme ücretleri ve kantar makbuzları tek tek karşılaştırılmalı; şoförün teslim fişi olmadan son bakiye ödenmemelidir.

Adım Adım Sezon Sonu Hesap Kapatma Tablosu

Cari hesapları kapatırken süreci parçalara bölmek hata payını sıfıra indirir. Aşağıdaki kontrol tablosu, sezon sonunda kiminle hangi belge üzerinden mutabakat yapmanız gerektiğini özetler:

İşlem KalemiMuhatapİncelenecek BelgelerÇözüm Noktası
Tarla HakedişiÇiftçi / Arazi SahibiBalya sayım fişi, dekar protokolüİmzalı teslim tutanağı ve biçilen net alan
Bağlama ÜcretiBalyacı / OperatörMakine sayaç kaydı, tarla listesiKırılan balyaların sayaçtan düşülmesi
Nakliye BedeliŞoför / Nakliye Firmasıİrsaliye, çıkış ve varış kantar fişleriTonaj farkı ve verilen yakıt avansları
Depo GirişleriDepo Sorumlusu / AlıcıGiriş fişleri, fire tutanaklarıBozuk veya ıslanmış balya kesintileri
Tahsilat / ÖdemeTüccar / Hayvancılık İşletmesiBanka dekontları, çek/senet bordrolarıVade farkı ve kalan net bakiye

Çiftçiyle bağlama veya alım anlaşması yaparken dekar hesabı ile balya adedi arasındaki dengeyi doğru kurmak gerekir. Dekar bazlı sözleşmelerin nasıl hesaplandığını gözden geçirmek isterseniz çiftçiyle dekar anlaşması rehberimiz size yol gösterecektir.

Gelecek Sezona Temiz Başlamak İçin Pratik Tavsiyeler

Bir sezonun cari hesabı kapatılmadan bir sonraki sezonun planlaması yapılamaz. Tarlada ve ofiste işleri şansa bırakmamak için şu kuralları alışkanlık haline getirin:

  • Yazılı İmzayı İhmal Etmeyin: Her ödeme veya avansta el yazısıyla da olsa karşılıklı imzalanmış bir makbuz düzenleyin. Banka üzerinden yapılan ödemelerde açıklama kısmına mutlaka tarla adı veya sefer numarası yazın.
  • Dijital Kayıtlardan Faydalanın: Sahada kağıt kalemle tutulan notlar yağmurda ıslanır, kaybolur. AnızPro gibi operasyon takip araçları; tarla sınırlarını, balya sayılarını ve nakliye seferlerini anlık olarak kaydetmenizi sağlayarak sezon sonunda tek tuşla döküm almanızı kolaylaştırır.
  • Kalan Bakiyeyi Vadesinde Kapatın: Çiftçiye veya balyacıya olan borcun küçük bir kısmını bile "önümüzdeki sezon bakarız" diyerek ertelemeyin. Kalan bakiye ne kadar net kapatılırsa, gelecek yıl aynı insanlarla el sıkışmak o kadar kolay olur.
  • Hukuki Anlaşmazlıklarda Danışın: Çek, senet veya yüksek tutarlı sözleşmelerde çözülemeyen bir uyuşmazlık yaşandığında tek taraflı işlem yapmak yerine bir hukuk uzmanına danışarak hareket edin.

Sezon sonu cari hesap kapatma titizliği, işletmenizin gerçekte ne kadar kazandığını görmenizi sağlar. Masadan her iki taraf da tatmin olarak kalktığında, tarım ticaretinin en büyük sermayesi olan karşılıklı güven korunmuş olur.

Sık sorulan sorular

Saman ticaretinde kantar farkı çıktığında ne yapılmalı?

Çıkış ve varış kantarları arasındaki fark makul nem ve dökülme sınırlarını aşıyorsa, araç plakasının yer aldığı tartım fişleri, tartım saatleri ve varsa ara tartımlar incelenir. Sezon başında yapılan sözleşmede hangi kantarın geçerli olacağı belirlenmemişse, taraflar yol şartlarını ve nem oranını gözeterek ortak bir oranda uzlaşmalıdır.

Depoda bekleyen balyaların fire payı kime aittir?

Ürün alıcıya tarlada teslim edilmiş ve mülkiyet geçmişse depolama firesi alıcıya aittir. Ancak satıcı belirli bir tarihe kadar malı kendi deposunda muhafaza etmeyi taahhüt ettiyse ve teslimat tartımı depodan çıkışta yapılacaksa fire riski satıcının üzerinde kalır.

Sezon sonu cari mutabakat belgesinde neler yer almalıdır?

Mutabakat belgesinde toplam yüklenen balya adedi, net tonaj, yapılan avans ödemeleri, kesilen fire oranları, nakliye bedelleri ve kalan kesin bakiye açıkça yazılmalıdır. Belgenin her iki tarafça kaşelenip imzalanması ileride doğabilecek hukuki ihtilafların önüne geçer.

AnızPro ile

Dekar anlaşması, tarla sayımı ve avans aynı cari hesapta dursun.

AnızPro çiftçi defterinde her çiftçinin parselleri ve anlaşması kayıtlı; tarla başında girilen balya sayımı hakedişe otomatik işlenir, özet WhatsApp’tan paylaşılır.

İlgili yazılar