Kış aylarında sıcaklıkların sıfırın altına düştüğü günlerde, süt ve besi işletmelerinin en büyük kabuslarından biri silaj donması problemidir. Mısır silajı ya da ot silajı yüksek nem içerdiği için (genellikle %65-70 civarı nem), soğuk havanın yığın yüzeyine doğrudan çarpmasıyla kısa sürede taş gibi sertleşir. Donmuş silaj hem traktör kepçesini zorlayıp ekipmana zarar verir hem de rasyona doğrudan girdiğinde hayvanların işkembe florasını altüst eder.
Sert kış koşullarında açık bunker silolarda ve yığınlarda silajın donmasını önlemek, donan kısmı ise hayvana zarar vermeden değerlendirmek doğru saha yönetimiyle mümkündür.
Silaj Neden Donar ve İşletmeye Zararı Nedir?
Silaj, fermantasyonunu tamamlamış ıslak bir kaba yemdir. Bünyesindeki serbest su, hava sıcaklığı donma derecelerine indiğinde katılaşır. Ancak yığının derinliklerinde fermantasyonun bıraktığı ısı ve dış hava ile temassızlık donmayı engellerken, özellikle açıkta kalan kesim yüzeyi (silaj aynası), yan duvar kenarları ve üst katmanlar soğuğa teslim olur.
Donmuş silajın işletmeye getirdiği riskler şunlardır:
- İşkembe (Rumen) Şoku: Hayvanın vücut sıcaklığı yaklaşık 38-39 derecedir. İşkembeye giren buz parçaları rumen ısısını hızla düşürür, faydalı sindirim bakterilerinin faaliyetini durdurur veya yavaşlatır.
- Süt Veriminde Düşüş ve Abort Riski: İşkembedeki ani sıcaklık dalgalanması asidoz benzeri semptomlara, iştahsızlığa ve süt veriminde keskin düşüşlere yol açar. Gebe hayvanlarda buzlu yem tüketimi mekanik kasılmalara ve yavru atmaya (abort) zemin hazırlayabilir.
- Kalıp Halinde Kalan Yem ve Seçme: Yem karma vagonuna giren donmuş silaj blokları düzgün parçalanmaz. TMR homojen karışmaz, hayvan kesif yemi seçip yer, kaba yemi bırakır.
- Alet-Ekipman Hasarları: Taşlaşmış silajı kepçeyle koparmaya çalışmak kepçe pimlerini kırabilir, mikser vagonun helezon ve bıçaklarını zorlayarak dişli kutusuna aşırı yük bindirir.
Kışın Silaj Aynasında Donmayı Önleme Yöntemleri
Silaj çukurunda donmayı tamamen durdurmak zor görünse de saha tecrübesiyle kanıtlanmış birkaç basit önlemle don tabakasının kalınlığı santimetrelerden milimetrelere indirilebilir.
1. Aynayı Düz ve Dikey Tutun
Kepçeyi tabandan yukarı doğru rastgele takıp koparma yaptığınızda silaj aynasında derin yarıklar ve cepler açılır. Soğuk hava bu yarıkların arasına dolarak donmanın yığının derinliklerine işlemesine neden olur. Silaj açma ve yem alma yüzeyi yönetimi rehberimizde de belirttiğimiz gibi, silaj aynasını ayna tarağı veya dikey kesicilerle düzgün bir duvar şeklinde kesmek, soğukla temas eden yüzey alanını en aza indirir.
2. Brandayı Sadece Günlük İhtiyaç Kadar Açın
En sık yapılan hata, kışın rahatlık olsun diye brandayı haftalık açıp geriye yığmaktır. Brandası açılmış ve üzeri açıkta bırakılmış silajın üst tabakası ayazda hızla donar. Brandayı yalnızca günlük tüketeceğiniz kadar (genellikle günde en az 15-20 cm derinlik ilerleyecek biçimde) geriye katlayın. Kalan kısmın rüzgar almaması için ucuna kum torbaları yerleştirin.
3. Ön Yüze Saman Balyası Barikatı Kurun
Eğer silaj yığınınız hakim kış rüzgarlarına doğrudan bakıyorsa, akşam yemlemesinden sonra ayna yüzeyinin hemen önüne bir sıra saman veya saman balyası dizerek perdeleme yapabilirsiniz. Saman balyaları doğal bir yalıtım sağlayarak kesim aynasına vuran dondurucu rüzgarı keser. Günlük operasyonlarınızda hangi tarladan kaç balya geldiğini ve depodaki yerini şeffaf şekilde görmek için balya takip çözümlerinden faydalanabilirsiniz.
4. Ekstra Örtü ve Gece Perdesi Kullanımı
Geceleri sıcaklığın çok sert düştüğü İç ve Doğu Anadolu gibi bölgelerde, açık aynanın üzerine akşamdan kalın bir sera örtüsü, yalıtımlı keçe veya eski branda sarkıtmak yüzeydeki ısıyı hapseder. Sabah yem alırken bu perdeyi kenara çekmek don tabakasını neredeyse sıfıra indirir.
| Uygulama | Faydası | Sahada Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|---|
| Düz Ayna Kesimi | Soğuk hava temas alanını düşürür | Çukurlar oluşturmadan, yukarıdan aşağıya düz kesilmelidir. |
| Kademeli Branda Açma | Üst katmanın donmasını engeller | Günde yalnızca 15-20 cm içeri girecek kadar açılmalıdır. |
| Balya Barikatı | Rüzgarın dondurucu etkisini kırar | Açık ayna ile balya arasında boşluk bırakılmamalıdır. |
| Gece Örtüsü Sarkıtma | Yüzey sıcaklığını muhafaza eder | Sabah yem karma vagonuna atılmadan önce toplanmalıdır. |
Donmuş Silaj Hayvana Nasıl Yedirilmeli?
Bütün tedbirlere rağmen özellikle sabah saatlerinde silajın dış kabuğunda sert donmuş tabakalar oluşabilir. Bu durumda ne yapılmalı?
Altın Kural: Donmuş veya buz taneleri içeren silaj, asla doğrudan yemliğe dökülmemeli ve mikser vagonda buz parçaları dağılmadan rasyon hayvanın önüne verilmemelidir.
- Gündüzden Alıp Sundurma Altında Bekletin: Ertesi sabahın rasyonunda kullanacağınız silajı bir gün önceden kepçeyle alın ve işletmenin rüzgar almayan, kapalı bir sundurma köşesinde yığın halinde bırakın. Yığının kendi iç fermantasyon sıcaklığı ve ortam havası buzların çözülmesini sağlar.
- Kaba Yemle Ön Karışım Yapın: Yem karma vagonuna donmuş parçaları atarken doğrudan kesif yemle karıştırmayın. Önce saman veya kuru ot gibi kuru kaba yemlerle birlikte mikseri 5-10 dakika çalıştırarak donmuş blokların dağılmasını ve mekanik sürtünmeyle çözünmesini sağlayın.
- Gözle ve Elle Kontrol Edin: Yemliği doldurmadan önce yemden bir avuç alıp elinizle sıkın. Avucunuzda sert buz kristalleri hissediyorsanız o partiyi hayvanlara vermeyin; çözünene kadar yem karma vagonunda bekletin.
Kaba yem stoklarınızı dengeli yürütmek, don riski olan dönemlerde kuru ot ve saman payını kontrollü artırmak için bir kaba yem yönetimi sistemi kurmak dönemsel krizleri plansız yakalanmadan atlatmanıza destek olur. AnızPro ile kışa girmeden önce deponuzdaki silaj, yonca ve saman miktarlarını tek ekranda görebilir, rasyon planınızı güvenle yapabilirsiniz.
Paket Silajlarda Kış Önlemleri
Paket (rulo) silajlar açık yığınlara göre donmaya karşı daha avantajlıdır çünkü dışındaki 6-8 kat streç film rüzgarı keser. Ancak paket silajlarda da dikkat edilmesi gerekenler vardır:
- Paketi açtığınız anda dış halkada 3-5 cm don tabakası oluşmuş olabilir. Bu nedenle paketi beslemeden en az 6-8 saat önce ahır içine veya kapalı alana alarak strecini gevşetin.
- Paket açma bıçağını kullanırken donmuş yüzeyin streci yırtıp zedelemesine izin vermeyin.
- Kuş veya kemirgen delikleri kışın soğuk havanın içeri girmesine ve yerel donmuş çürük bölgeler oluşmasına yol açar; bu delikleri kış başında özel silaj bantlarıyla mutlaka kapatın. Paket silajların tarladan depoya durumunu silaj takip programı kullanarak parsel parsel izleyebilirsiniz.
Kışın silaj yönetimi ekstra emek ister; ancak işkembesi bozulan bir ineğin düşen sütünü geri getirmek veya veteriner masraflarıyla uğraşmak çok daha pahalıdır. Ayna yüzeyini koruyarak ve donmuş kısımları sabırla çözdürerek sürünüzü kış boyu sağlıklı tutabilirsiniz.






