Kaba Yem 6 dk okuma

Koyunlarda Kışın Kaba Yem İhtiyacı ve Günlük Rasyon

Koyunlarda kışın kaba yem ihtiyacı nasıl hesaplanır? Canlı ağırlığa göre kuru madde, saman ve yonca dengesiyle kış maliyetini düşürme rehberi.

Şerif AkkoçKurucu, Akkoç TicaretYayın:
Kış aylarında ağılda yemlikten yonca ve saman tüketen koyun sürüsü

Sonbaharın bitmesi ve ilk kırağının düşmesiyle birlikte meralar kurur, küçükbaş sürüler kademeli olarak ağıla çekilir. Yaz boyunca meradan karnını doyuran sürünün içeri girmesi, işletme bütçesinde yem giderlerinin aniden katlanması demektir. Bu dönemde sürünün kondisyonunu korumak ve kuzulama dönemine sağlıklı girmek için koyun kaba yem ihtiyacı doğru hesaplanmalıdır. Göz kararı dökülen saman ve hesapsız dağıtılan yonca, ya hayvanın zayıflamasına ya da kış ortasında yem deposunun erken boşalmasına neden olur.

Kaba yem, geviş getiren hayvanların işkembe (rumen) sağlığının temel direğidir. Samanı sadece mideyi dolduran ucuz bir araç, yoncayı ise gereksiz bir masraf gibi görmek yapılan en büyük hatalardandır. Kış aylarında kaba yem yönetimini doğru kurarak hem zayiatı hem de birim maliyetinizi belirgin şekilde düşürebilirsiniz.

Koyun Başına Günlük Kuru Madde İhtiyacı Nasıl Hesaplanır?

Rasyon hazırlarken ilk bakılacak kriter hayvanın canlı ağırlığıdır. Genel zootekni kurallarına göre bir koyun, canlı ağırlığının %2,5 ila %3,5'i kadar günlük kuru madde (KM) tüketir. Bu oran hayvanın kuru dönemde, erken gebelikte veya emzirme döneminde olmasına göre değişir.

Örneğin ortalama 60 kg canlı ağırlığındaki yetişkin bir koyunu ele alalım:

  • Günlük kuru madde ihtiyacı: 60 kg x %2,5 - %3 = 1,5 - 1,8 kg KM
  • İşkembedeki mikroorganizmaların sağlıklı çalışması için bu kuru maddenin en az %60-70'i kaliteli kaba yem kaynaklarından gelmelidir.
  • Geriye kalan kısım ise enerji ve protein açığını kapatmak amacıyla tahıl kırması (arpa, mısır) ve fabrika yemi (kesif yem) ile tamamlanır.

Kuru ot, yonca ve samanın içeriğinde ortalama %10-15 civarında doğal nem bulunur. Dolayısıyla 1,5 kg kuru madde sağlayabilmek için hayvana brüt olarak günde yaklaşık 1,7 - 2,0 kg civarında kaba yem sunulması gerekir.

Saman Tek Başına Neden Yetmez? Yonca ve Ot Dengesi

Kış aylarında maliyeti kısmak için yapılan en yaygın hata, koyunun önüne sınırsız saman döküp yanına sadece az miktarda arpa kırması vermektir. Saman, lignin oranı çok yüksek, sindirilebilirliği düşük ve ham protein oranı genellikle %3-5 bandında olan zayıf bir dolgu maddesidir. Koyun samanı geviş getirerek işkembesinde saatlerce tutar; bu da tokluk hissi yaratsa da hayvanın ihtiyaç duyduğu enerjiyi ve proteini sağlamaz.

Özellikle ikiz veya üçüz taşıyan koyunlarda ileri gebelik döneminde rahim büyür ve işkembeye baskı yapar. Hacmi daralan işkembeyi sindirimi zor samanla doldurursanız hayvan yeterli besini alamaz ve vücut yağlarını hızla eritmeye başlar. Bu durum, sahada sıkça karşılaşılan ve can kayıplarına yol açan gebelik toksemisinin (ikiz kuzu hastalığı) birincil nedenidir.

Bu nedenle kış rasyonunda saman ile kaliteli baklagil kaba yemi (yonca, fiğ) birlikte kullanılmalıdır:

  • Yonca: Ham proteini genellikle %15-18 aralığındadır, kalsiyum bakımından zengindir ve sindirimi hızlıdır.
  • Çayır Otu: İnce yapılı, çiğnenmesi kolay ve enerjisi samana göre oldukça yüksektir.
  • Saman: Rasyonu hacimlendirir, geviş getirmeyi tetikler ve sindirim sisteminin asidoza girmesini önler. Kaba yem seçiminde buğday yerine arpa samanı tercih ediliyorsa, aradaki besin farklarını arpa ve buğday samanı farkları üzerinden inceleyerek rasyonunuzu ayarlayabilirsiniz.

Dönemlere Göre Günlük Kış Rasyonu Tablosu

Koyunların besin madde ihtiyacı gebelik evresine göre dalgalanır. Kuru dönemdeki bir koyunla, son bir ayına girmiş gebe bir koyunun veya iki kuzu emziren anacın rasyonu aynı olamaz. Aşağıdaki tablo, ortalama 60 kg canlı ağırlığa sahip bir koyun için kış şartlarında uygulanabilecek örnek bir kaba yem ağırlıklı rasyon taslağıdır:

DönemYonca / Fiğ Kuru Otu (kg)Saman (kg)Kesif Yem (Arpa / Fabrika Yemi) (kg)Toplam Kaba Yem Payı (%)
Kuru Dönem (Koç Katımı Sonrası)0,5 - 0,70,8 - 1,00,2 - 0,3%80 - %85
İleri Gebelik (Son 6 Hafta)1,0 - 1,20,4 - 0,60,5 - 0,7%65 - %70
Erken Laktasyon (İkiz Büyüten)1,2 - 1,50,3 - 0,50,8 - 1,0%60 - %65
Sağmal / Tek Kuzulu Koyun0,8 - 1,00,5 - 0,60,5 - 0,7%70

Pratik Saha Kuralı: İleri gebelik döneminde samanı azaltıp yoncayı artırın. Kuzulama sonrası süt veriminin zirve yaptığı ilk 45 günde ise protein açığını kapatmak için kaliteli kuru otu rasyonun merkezinde tutun.

Yem Zayiatını Önleme ve Maliyeti Düşürme Yolları

Kış aylarında kaba yemin pahalıya patlamasının asıl sebebi bazen rasyonun kendisi değil, dökülen yemin ayak altına gitmesidir. Yapılan saha gözlemleri, düzensiz beslemede kaba yemin %20 ila %30'unun ziyan olduğunu göstermektedir.

  1. Kilitli veya Izgaralı Yemlik Kullanımı: Balyayı yere atmak veya geniş oluklara yığmak, koyunun yemi çekip üstüne basmasına yol açar. Hayvanın kafasını sokup yemi içeri çekemeyeceği V tipi ızgaralı yemlikler zayiatı yarı yarıya düşürür.
  2. Kaba Yemi Kıyarak Karıştırmak: Mümkünse saman ile yonca balyalarını kaba yem kıyma makinesinden geçirerek 3-5 cm boyutunda homojen karıştırın. Böylece koyun sadece yaprakları seçip sapları yere dökemez; tüm karışımı eşit tüketir.
  3. Tuz ve Temiz Su Sürekliliği: Kuru kaba yem tüketen koyunun su ihtiyacı artar. Soğuk kış günlerinde donmuş veya aşırı soğuk su, işkembe hareketlerini yavaşlatır ve yem tüketimini düşürür. Ilık su ve kesintisiz yalama taşı temin edilmelidir.

100 Başlık Sürü İçin Kışlık Stok Hesabı

Kışın kaba yem fiyatlarının mevsimsel olarak yükseldiği dönemlerde açıkta kalmamak için tüm sezonluk ihtiyacı kasım ayında depoya koymak gerekir. İç Anadolu veya Doğu Anadolu şartlarında meranın yaklaşık 120 gün kapalı kaldığı bir senaryoyu baz alalım:

  • Sürü: 100 baş gebe anaç koyun
  • Günlük Hayvan Başı Yonca: Ortalama 1,0 kg -> Günde 100 kg
  • Günlük Hayvan Başı Saman: Ortalama 0,7 kg -> Günde 70 kg
  • 120 Günlük Toplam Yonca: 12.000 kg (12 ton)
  • 120 Günlük Toplam Saman: 8.400 kg (8,4 ton)

Bu hesaba %10 depolama ve yemlik zayiat payı eklendiğinde; 100 koyun için kış sezonunda yaklaşık 13,2 ton yonca ve 9,2 ton saman stoğuna ihtiyaç vardır. Standart bir küçük balyanın ortalama 22-25 kg geldiği düşünülürse, depoda yaklaşık 550 balya yonca ve 400 balya saman bulunmalıdır. Dönemsel stok açıklarını önlemek ve hayvan başı tüketimi düzenli kaydetmek için kapsamlı bir kaba yem yönetim sistemi kullanmak, depolarınızdaki balya adetlerini türe göre izlemenizi ve kış ortasında plansız alım yapma riskinizi ortadan kaldırır.

İşletmenizdeki balya giriş-çıkışlarını, padoklara ayrılan yem miktarlarını ve kalan stoku AnızPro üzerinden takip ederek sürü büyüklüğünüze göre rasyon maliyetlerini net olarak görebilirsiniz. Unutmayın, sürü beslemesinde en pahalı yem eksik verilen yem değil, ziyan edilen ve hesapsız tüketilen yemdir. Bölgenizin iklim şartlarına ve elinizdeki kaba yemin besin değerlerine göre kesin rasyon oranlarını belirlemek için işletmenizin bağlı olduğu ilçe tarım müdürlüğündeki ziraat mühendislerine veya bir hayvan besleme uzmanına danışmanız en sağlıklı yoldur.

Sık sorulan sorular

Koyunlara kışın sadece saman verilirse ne olur?

Sadece samanla beslenen koyunlarda işkembe doyar ancak enerji ve protein yetersiz kalır. Zamanla kondisyon kaybı, döl veriminde düşüş, zayıf kuzu doğumu ve ileri gebelikte ölümcül gebelik toksemisi (ikiz kuzu hastalığı) ortaya çıkar.

Bir koyun günde ne kadar kaba yem yer?

Canlı ağırlığı 60 kg olan yetişkin bir koyun, günde ortalama 1,2 ila 1,8 kg arasında kuru madde bazında kaba yem tüketir. Bu miktar genellikle 0,8-1,2 kg kaliteli kuru ot/yonca ve 0,4-0,7 kg samanın dengelenmesiyle sağlanır.

Koyun rasyonunda yonca mı yoksa fiğ mi tercih edilmeli?

Her ikisi de yüksek proteinli ve sindirilebilirliği yüksek baklagil kaba yemleridir. Erken biçilmiş, yaprağı dökülmemiş fiğ kuru otu koyunlar tarafından yoncaya kıyasla daha iştahla tüketilebilir; ancak piyasa bulunurluğu ve protein dengesi açısından yonca daha yaygın olarak rasyonun ana kaba yem kaynağını oluşturur.

Kışın kaba yem stoku planlanırken zayiat payı ne kadar alınmalıdır?

Depolama sırasındaki nem kaybı, fare ve kemirgen zararları ile yemlikten dökülme kayıpları dikkate alınarak teorik hesaplanan toplam kaba yem miktarına en az %10 ila %15 oranında zayiat payı eklenmelidir.

AnızPro ile

Saman, yonca ve silaj stoku türüne göre ayrı, tek ekranda görünsün.

AnızPro’da kaba yem stokunu saman, kuru ot, yonca ve silaj olarak ayrı tutarsınız; tarla sayımı, sevkiyat ve depo giriş-çıkışı aynı kayıtta ilerler.

İlgili yazılar